كرده‌ايم يك نوع زمرد ميآرند كه از لحاظ روشنى و سبزى و پرتو افكنى مانند اين زمردهاست كه گفتيم ولى زمرد هند سنگ سخت است و از آنچه گفتيم سخت‌تر و سنگين‌تر است و اين نوع زمرد هندى را فقط مردم هوشيار يا اهل خبره از انواع چهارگانه مذكور تشخيص توانند داد و اين نوع هندى بنزد جواهر شناسان بنام مكى معروف است كه آن را از هند بولايت عدن و ديگر سواحل يمن برند و سوى مكه آرند از اين جهت بدين نام معروف شده و اين وصف يافته است . و ما اخبار جواهر شفاف و غير شفاف و وصف معادن آن را با شرح و تفصيل در كتاب اخبار الزمان آورده‌ايم من بولايت صعيد مصر گروهى از اهل خبره را كه از اين معدن اطلاع داشتند و اين گوهر موسوم به زمرد را مىشناختند ديدم كه ميگفتند اين زمرد در فصول مختلف سال از قوت عناصر هوا و وزش بادهاى - چهارگانه كم و بيش مىشود و سبزى و پرتوافكنى آن در آغاز ماه و هنگام فزونى نور قمر قوت ميگيرد . و نيز در اخبار كسانى كه بيشتر معادن را از گوهر و غير گوهر ميشناخته‌اند ديده‌ام كه هر سالى برق بيشتر و صاعقه سخت‌تر باشد گوگرد در معدن بيشتر مىشود چنان كه در قسمت گذشته اين كتاب درباره كافور ولايت منصوره و ديگر ولايت‌هاى هند بگفتيم كه هر سال صاعقه و رعد و برق بيشتر باشد بيشتر مىشود . اگر نبود كه پرگو هيمه‌چين شب است ، و سخن كوتاه ، اندك روشنگر است و نمودار مكنون خاطر است و بلاغت ، توضيح مختصر است در اين باب سخن بسيار داشتم . از اين محل معروف به خربه كه معدن اين نوع گوهر يعنى زمرد آنجاست تا نزديكترين آبادى كه ولايت قفط و قوص و ديگر شهرهاى صعيد است هفت روز راه است . قوص بر ساحل نيل است و از نيل تا قفط دو ميل راه است شهر قفط و قوص و آغاز عمران و حوادث آن در ايام قبطيان اخبار عجيب دارد شهر قفط